اهداف و شرح وظایف علم سنجی

درباره علم سنجی

اصطلاح علم سنجی یا از ترکیب دو واژه «ساینتو» به معنای علم و « متریک » به معنای اندازه گیری مشتق شده استساده ترین تعریفی که می توان برای علم سنجی ارائه داد این است که علم سنجی، علم اندازه گیری و تحلیل علم است که به سنجش تولیدات علمی پژوهشگران، دانشگاه‌ها و کشورها در قالب متغیرهای کمی می‌پردازد. شاخص‌های علم‌سنجی شامل شاخص‌های ارزیابی کمیت و کیفیت برونداد علمی پژوهشگران است که می‌تواند مبنای ارزشیابی، رتبه بندی و ارتقاء اعضای هیات علمی قرار می‌گیرد که از مهمترین اهداف این علم، بنا نهادن نظامهایی از شاخص های توصیف کننده پژوهش در اجتماعات مختلف علمی است. انتشار مداوم و منظم چنین شاخص هایی می تواند عنصری مفید و کارآمد برای مدیریت تحقیق و سیاستگزاری در علوم باشد . اساس علم سنجی بر تجزیه و تحلیل پارامترهای اطلاعاتی استوار است که این پارامترها مقالات علمی،‌پروانه های ثبت اختراع، مجلات و بطور کلی اطلاعات علمی منتشر شده می باشند. نتایج حاصل از این تجزیه و تحلیل، به تعیین ساختار جریان مدارک علمی و فرایندهای استنادی آنها کمک می کند. علم سنجی با جنبه های مختلفی همچون تولید، اشاعه و استفاده از اطلاعات علمی سر و کار داشته و به محدوده علمی یک رشته خاص تعلق ندارد. بسیاری از پیشگامان این حوزه، هدف از علم سنجی را بررسی فرآیندهای موجود در پژوهش علمی برای مدیریت موثرتر علم معرفی می کنند.

برای نیل به اهداف علم سنجی، بایستی از نمایه نامه های پویا استفاده شود تا بتوان روند پیشرفت نظامهای علمی را مشخص ساخت . سابقه این علم به دهه هفتاد میلادی برمی گردد. نقطه شروع و شکل گیری این علم در روسیه شوروی بود. زمانی که برای اولین بار دوبوروف و کارنوا واژه علم سنجی را به کار بردند. آنها علم سنجی را به عنوان اندازه گیری فرایند انفورماتیک تعریف کردند. اولین تجزیه و تحلیل آماری نوشته های علمی را به کول (Cole)، ایلز (Ealse) و هولم (Hulme) نسبت می دهند که برای اولین بار از مقالات علمی منتشر شده به عنوان ملاکی برای مقایسه تولید علمی کشورهای مختلف استفاده کردند. در همان زمان افرادی نظیر لوتکا (Lotka)،‌ برادفورد(Bradford)، زیف (Zipf) به منظور بررسی توزیع انتشارات برحسب مولفین و نشریات،‌مدل های نظری وی‍ژه ایی ارائه دادند. با وجود فعالیت های بسیار در حوزه این علم، تا سال ۱۹۶۹ میلادی حیطه ،‌ اهداف و تکنیک های علم سنجی هنوز مشخص نشده بود. در همان زمان بود که نالیموف (Nalimov)،‌ مولچنکو (Mulchenko) رشته های فرعی علم سنجی و دامنه کار آن را تعیین کردند. انتشار مجله بین المللی علم سنجی در سال ۱۹۷۸ میلادی به وسیله تیبور براون هم گام مهمی در جهت شناخت و توسعه جهانی این علم بود. این مجله توسط انتشارات Elsevier در آمستردام منتشر گردید و آکادمی علوم مجارستان در بوداپست (که فعال ترین انجمن علمی در این حوزه به شمار می رفت) مرتبأ مقالاتی در زمینه علم سنجی در آن به چاپ می رساند. این مقالات به همراه مطالبی که نالیموف منتشر می نمود، به پرورش و شکل گیری این علم نوپا کمک فراوانی کرد
 

شرح وظایف واحد علم سنجی

1-بررسی علم سنجی تولیدات علمی دانشگاه جهت شناخت عوامل موثر بر آن و مقایسه با دیگر دانشگاه های علوم پزشکی همتراز 

الف) تعریف درصد تاثیر برای اساتید و محققان شاغل در دانشگاه و اعلام افراد برتر به صورت ماهانه
   ب) بررسی شاخص h دانشگاه و شناسایی مقالاتی که افزایش تعداد ارجاعات به آنها منجر به افزایش شاخص دانشگاه خواهد شد
   ج) بررسی و اطلاع رسانی در خصوص تنوع در آدرس دهی مقالات و نظارت بر آدرس یکسان و استاندارد در تولیدات علمی دانشگاه
   د) شناسایی و معرفی مقالات پر ارجاع دانشگاه و مطالعه و معرفی عوامل موثر بر ارجاع زیاد به مقالات
   ه) اطلاع رسانی در خصوص مجلات ایرانی که به تازگی در پایگاه های معتبر بین المللی نمایه شده اند
   و) ارائه مشاوره در خصوص شاخص های ارزیابی مجلات به محققان و اساتیدی که قصد چاپ مقاله را دارند
   ز) بررسی مداوم مجلات علمی دانشگاه بر اساس معیارهای علم سنجی
   ح) اطلاع رسانی در خصوص پیشرفت های علوم پزشکی در ایران بر اساس شاخص های علم سنجی 

2-بررسی عوامل موثر بر برونداد پژوهشی اعضای هیات علمی و محققان دانشگاه با هدف مداخله جهت بهبود کیفی و کمی تولید علمی دانشگاه 

   
الف) شناخت عوامل موثر بر برونداد پژوهشی اعضای هیات علمی دانشگاه با هدف ارائه راهکارهای لازم در جهت بهبود برونداد پژوهشی و رفع مشکلات و موانع موجود
   ب) همکاری در تخصیص منابع پژوهشی به اساتید و محققان دانشگاه بر اساس شاخص های علم سنجی
   ج) برگزاری جلسات با حضور مسئولان و محققان برتر دانشگاه به منظور انتخاب سیاست ها و راهکارهای کاربردی ، موثر و متناسب جهت ارتقای کیفی و کمی برونداد پژوهشی اعضای هیات علمی و محققان دانشگاه 

3-ارائه گزارشات 
   
الف ) تهیه گزارش به صورت مستمر از وضعیت جاری ، میزان رشد و عوامل موثر بر برونداد پژوهشی به معاونت پژوهشی دانشگاه
   ب) ارائه گزارشات مستند از وضعیت علمی و پژوهشی دانشگاه و نیز معرفی محققان برتر و دارای رشد چشم گیر به واحد علم سنجی معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی جهت تشویق و معرفی در سطح ملی 

 

 

آخرین ویرایش۱۸ فروردین ۱۳۹۸